Inzichten / Artikel
Waarom veiligheid en duidelijkheid
de basis vormen voor praktijkleren.
Een goede leerplek vraagt meer dan een beschikbare stageplaats en een betrokken begeleider.
Een student begint aan een stage. De werkbegeleider is ervaren, het team is vriendelijk en er zijn voldoende mogelijkheden om te oefenen. Toch stelt de student weinig vragen, neemt nauwelijks initiatief en lijkt onzeker. Al snel ontstaat de vraag: is deze student wel gemotiveerd?
Maar wat als het probleem niet alleen bij de student ligt?
Leren vraagt om veiligheid
Leren betekent dat je iets nog niet weet of kunt. Dat je vragen moet stellen, feedback ontvangt en soms fouten maakt. Dat vraagt om een omgeving waarin je je durft uit te spreken.
Onderzoek van Amy Edmondson (1999) laat zien dat psychologische veiligheid belangrijk is voor leergedrag binnen teams. Mensen moeten ruimte ervaren om vragen te stellen, onzekerheid te bespreken en fouten bespreekbaar te maken. Voor studenten in de zorg is dit extra belangrijk: zij leren in een omgeving waar verantwoordelijkheid, tijdsdruk en patiëntveiligheid samenkomen.
Een student die zich niet veilig voelt, laat mogelijk minder zien van wat die werkelijk kan of nodig heeft.
Veiligheid zonder duidelijkheid is niet voldoende
Een vriendelijke ontvangst betekent nog niet dat iemand weet wat er wordt verwacht. Wie begeleidt mij? Welke werkzaamheden mag ik zelfstandig uitvoeren? Wanneer ontvang ik feedback? En bij wie kan ik terecht als iets niet goed gaat?
Duidelijkheid geeft richting aan het leerproces. Studenten hebben niet alleen vertrouwen nodig, maar ook heldere verwachtingen, passende begeleiding en ruimte om verantwoordelijkheid op te bouwen. Veiligheid en duidelijkheid versterken elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
De invloed van de werkplek
De kwaliteit van praktijkleren wordt niet uitsluitend bepaald door de individuele werkbegeleider. Ook de manier waarop collega’s samenwerken, communiceren en omgaan met fouten beïnvloedt de leeromgeving. Flott en Linden (2016) beschrijven in hun literatuuronderzoek hoe verschillende aspecten van de klinische leeromgeving samenhangen met de ervaringen en ontwikkeling van verpleegkundestudenten.
Dat betekent dat een leerklimaat niet alleen ontstaat tijdens geplande begeleidingsgesprekken, maar juist ook in dagelijkse situaties. Bij de overdracht. Tijdens een drukke dienst. Of op het moment dat een student aangeeft iets nog niet te kunnen.
Wat ik herken vanuit mijn praktijkonderzoek
Binnen mijn praktijkonderzoek naar praktijkleren onderzoek ik zes samenhangende domeinen, waaronder veiligheid, duidelijkheid, begeleiding, reflectie en organisatiecultuur. Daarbij kijk ik niet alleen naar de ervaringen van studenten, maar ook naar de omstandigheden waarin werkbegeleiders hun rol uitvoeren.
Een belangrijk aandachtspunt is de wisselwerking tussen wat studenten nodig hebben en wat de werkplek daadwerkelijk mogelijk maakt. De inzichten uit dit onderzoek vormen de basis voor verdere toetsing in de praktijk.
Van individuele begeleiding naar gezamenlijke verantwoordelijkheid
Een goed leerklimaat is niet de verantwoordelijkheid van één enthousiaste werkbegeleider. Het vraagt om gezamenlijke aandacht van studenten, begeleiders, teams, onderwijsinstellingen en organisaties. Want wanneer verwachtingen onduidelijk zijn of begeleiding afhankelijk is van wie er dienst heeft, kan leren onnodig ingewikkeld worden.
Goed praktijkleren begint niet bij wat een student allemaal moet kunnen, maar bij de voorwaarden waaronder die student kan leren.
En dat vraagt om meer dan goede bedoelingen. Het vraagt om bewust kijken naar wat er werkelijk gebeurt.
Charlene Santos · C-Embrace
Van inzicht naar professioneel handelen.
Bronnen
- Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383.
- Flott, E. A., & Linden, L. (2016). The clinical learning environment in nursing education: A concept analysis. Journal of Advanced Nursing, 72(3), 501–513.
- Santos, C. (2026). Praktijkonderzoek Praktijkleren. C-Embrace, onderzoek in ontwikkeling.